Warmia Mikołaja Kopernika

Kopernik związał większą część swojego życia z Warmią. Spędził tu ponad 40 lat.

Jego wuj biskup warmiński Łukasz Watzenrode utrzymywał 10-letniego Mikołaja, gdy umarł jego ojciec. Kopernik po raz pierwszy przybył na Warmię jesienią 1495 roku, a więc w wieku 22 lat. Gdyby nie wuj Mikołaj zostałby pewnie kupcem. Może by nawet z trudem wiązał koniec z końcem. Studia w Bolonii były bowiem w tamtych czasach czymś na tyle niezwykłym, że nawet największym myślicielom niełatwo było zdobyć fundusze, by się tam kształcić. Po studiach we Włoszech wrócić na Warmię w 1503 roku już jako trzydziestoletni doktor prawa kanonicznego i lekarz. Łukasz Watzenrode nie tylko zafundował Kopernikowi studia, ale potem pomógł otrzymać posadę na Warmii. Młody naukowiec otrzymał też godność jednego z 16 kanoników warmińskich.

Co ciekawe Watzenrode planował, że uczyni siostrzeńca swoim następcą. Jest niemal pewne, że gdyby Kopernik tylko zechciał, zostałby warmińskim biskupem. Łukasz zabiegał o to w Watykanie. Miał tam znakomite kontakty z papieżem i był już bardzo blisko realizacji tego celu. Jednak Kopernik biskupem nie chciał być. Wiedział, że te obowiązki uniemożliwią mu rozwijanie jego prawdziwej pasji, czyli miłości do astronomii. Ale choć biskupem nie został związał się z tą ziemią, tu pracował, rozwijał swoją największą pasję, czyli astronomię, pisał najważniejsze swoje dzieła ze słynnym "De revolutionibus orbium coelestium" na czele i tutaj także w umarł w 1543. Stąd przekonanie współczesnych, że to Warmia była jego prawdziwym domem.

DOMINIUM WARMIŃSKIE

Historia diecezji warmińskiej, z czasem nazwanej po prostu Warmią - od pruskiego plemienia Warmów - rozpoczęła się w 1243 roku, gdy papież wydzielił część podbitych przez krzyżaków ziem i przekazał je pod bezpośredni zarząd biskupa. Warmia wcinała się niczym topór w ziemie zakonu krzyżackiego. Doprowadziło to potem do napięć i konfliktów. Przyszło w nich uczestniczyć także Kopernikowi. Niewielkie Dominium Warmińskie było tworem wyjątkowym. Podzielone zostało na 10 komornictw. Siedem z nich podlegało bezpośrednie biskupowi, a trzy pozostałe kapitule warmińskiej. W tym roku będziemy obchodzili okrągły jubileusz 750-lecia kapituły. Warmia liczyła 12 miast. Przemyślanie prowadzona przez biskupów i kapitułę akcja osadnicza stopniowo obejmowała coraz to nowe obszary. W kolejności lokowane były Braniewo (1284), Lidzbark Warmiński (1308), Frombork (1310), Pieniężno (1312), Orneta (ok. 1312), Dobre Miasto (1329), Reszel (1337), Jeziorany (1338), Olsztyn (1353), Barczewo (1364), Bisztynek (1385), Biskupiec (1395). Wokół tych miast z czasem powstawały wsie, które przyszło odwiedzać w ramach obowiązków służbowych także Kopernikowi. Za czasów Kopernika hierarchia warmińskich miast była zupełnie inna niż obecnie. Niczym gwiazda jaśniało należące do Hanzy Braniewo - jako miasto portowe posiadało podobnie jak Gdańsk tzw. Dwór Artusa, a Lidzbark Warmiński mógł się równać z innymi europejskimi ośrodkami władzy i kultury. Tam też na zamku, zwanym przez niektórych Wawelem Północy mieszkali biskupi. Kapituła warmińska mieściła się natomiast we Fromborku i tam rezydowali kanonicy warmińscy. Miasto opuszczali jedynie w związku z powierzanymi im zadaniami.

WARMIA KWITNIE

Kopernik miał szczęście, bo przybył w latach wielkiego rozkwitu Warmii. Sam zresztą tę świetność budował. Okres po II pokoju toruńskim, gdy Warmia stała się częścią Polski, jest uznawany za najwspanialszy dla kultury tych ziem i trwał aż do 1772 roku, czyli rozbiorów. Warmią rządzili biskupi. Zajmowali się oni nie tylko sprawowaniem władzy świeckiej i duchownej, ale także tworzyli kolekcje dzieł sztuki, zamawiali u rzemieślników piękne przedmioty, a jak udowodnił "książę poetów" biskup warmiński Ignacy Krasicki sami także tworzyli kulturę najwyższych lotów. Wybitnymi przedstawicielami kultury Warmii byli Stanisław Hozjusz i Marcin Kromer.